Gửi tổ ong dú đi tỉnh mà đàn còn sống: bịt cửa, chằng trong, chọn giờ

Bán tổ ong dú cho khách cùng xã thì chở tay là xong. Bán đi tỉnh thì khác hẳn, và đây là chỗ nhiều người bán mất khách mà không hiểu tại sao — hàng tới nơi, khách mở ra thấy đàn tan tác, hai bên đều không biết lỗi ở đâu.

Nguyên nhân phổ biến nhất không phải thiếu khí hay nóng, dù ai cũng nghĩ tới hai thứ đó đầu tiên. Là bọng mật vỡ.

Vì sao bọng mật vỡ là hỏng cả đàn

Tổ ong dú không có bánh tổ phẳng gắn vào khung như ong mật. Nó là một khối gồm các bọng mật hình quả trứng, các ô ấu trùng, gắn với nhau và gắn vào vách thùng bằng keo.

Khi thùng bị nghiêng hoặc xóc mạnh, các bọng mật — vốn mềm và đầy — bị đè vỡ. Mật chảy ra, và vì vùng ấu trùng nằm ngay đó nên mật ngập vào các ô ấu trùng. Ấu trùng chết ngạt trong mật. Đàn mất cả một lứa non, và mất luôn phần dự trữ.

Nhìn từ ngoài thì thùng vẫn nguyên vẹn, ong vẫn còn sống. Khách mở ra thấy bên trong bết mật thì mới biết. Và tới lúc đó thì không ai chứng minh được chuyện xảy ra ở khúc nào.

Sáu bước gửi đi xa

Một — bịt cửa lúc ong đã về hết. Chập tối hoặc rạng sáng khi trời còn tối. Bịt ban ngày thì bỏ lại toàn bộ lực lượng đang đi kiếm ăn ở ngoài, và đó là phần quân khoẻ nhất của đàn.

Hai — bịt bằng thứ thoáng khí. Lưới mắt nhỏ, vải màn, bông gòn nhét hờ. Không dùng băng keo bịt kín, không nút chặt bằng giẻ — đàn cần thở, nhất là khi bị nhốt nhiều giờ trong thùng xe nóng.

Ba — chằng cố định bên trong. Đây là bước quyết định và cũng là bước hay bị bỏ qua. Nếu thùng có phần nào lỏng — nắp, tầng trên, khay — thì phải cố định sao cho không xê dịch. Khối tổ bên trong thì không chằng trực tiếp được, nên cách duy nhất là giữ cho cả cái thùng không bị nghiêng và không bị xóc nảy.

Bốn — đặt đúng chiều và ghi rõ chiều. Thùng phải nằm đúng tư thế như khi nó đang ở trong vườn. Lật nghiêng dù chỉ một đoạn cũng đủ làm vỡ bọng mật. Người bốc xếp không biết trong thùng có gì, nên phải đánh dấu chiều đứng rõ ràng bằng thứ nhìn là hiểu — mũi tên vẽ to, hoặc quấn dây theo cách chỉ đặt được một chiều.

Năm — chèn chống xóc. Đặt thùng trong một thùng lớn hơn, chèn quanh bằng vật liệu mềm. Đáy phải có lớp đệm, vì cú nảy theo phương thẳng đứng mới là cú làm vỡ bọng.

Sáu — chọn giờ và chọn chuyến. Đi đêm hoặc sáng sớm, tránh giờ nóng nhất. Chuyến càng ngắn càng tốt, và nếu có thể thì chọn nhà xe đi thẳng thay vì chuyển tiếp — mỗi lần bốc dỡ là một cơ hội để thùng bị lật.

Mùa không nên gửi

Đỉnh mùa nóng là mùa rủi ro nhất. Thùng bị nhốt trong khoang xe kín có thể nóng hơn ngoài trời nhiều, và đàn không có cách nào điều tiết khi cửa đã bịt.

Mùa mưa dài cũng nên tránh, nhưng vì lý do khác: đàn tới nơi vào lúc vùng đó đang ít hoa thì vừa phải hồi phục sau chuyến đi vừa phải cầm cự — hai việc cùng lúc là quá sức.

Thời điểm tốt nhất để gửi trùng với thời điểm tốt nhất để bán: đầu mùa hoa của vùng người mua, thời tiết mát.

Dặn gì với người mua

Phần này quan trọng ngang phần đóng gói, vì nửa quãng đường còn lại nằm trong tay họ.

Dặn ba việc: đặt thùng vào đúng chỗ định nuôi lâu dài rồi mới mở cửa, đừng để tạm chỗ này vài hôm rồi dời — đàn sẽ định vị theo chỗ đầu tiên nó bay ra. Mở cửa vào chập tối của ngày tới nơi, hoặc sáng sớm hôm sau, đừng mở giữa trưa nắng. Và để yên ít nhất một tuần, đừng mở thùng kiểm tra vì sốt ruột.

Nói trước cả chuyện này: đàn sau khi chuyển sẽ ra vào thưa trong vài ngày đầu, đó là bình thường. Không dặn thì khách tưởng đàn hỏng và bắt đầu can thiệp — mà can thiệp lúc đó là cách chắc nhất để làm hỏng thật.

Khi nào nên từ chối gửi

Có những đơn nên từ chối, và từ chối thì giữ được khách lâu hơn là nhận rồi hỏng.

Đàn vừa tách chưa đủ tuổi thì không gửi đi xa — nó phải chịu hai cú liền, tách rồi chuyển. Đang đỉnh mùa nóng thì hẹn khách sang mùa mát. Khách ở quá xa mà chỉ có tuyến phải chuyển tiếp nhiều lần thì nói thẳng rủi ro và để họ quyết.

Một lời từ chối kèm giải thích tạo ra thiện cảm nhiều hơn người ta tưởng, và người mua thường quay lại đúng mùa mình hẹn.