Bán tổ cho người mới: dặn gì để họ nuôi được

Bán một tổ cho người đã nuôi vài năm thì gần như không phải nói gì — họ tự đánh giá đàn và tự biết làm gì tiếp.

Bán cho người mới thì khác hẳn, và đây là chỗ quyết định nhiều thứ. Vì đàn ra khỏi vườn mình rồi thì sống hay không phụ thuộc vào họ — và nếu nó chết sau ba tháng thì họ không quay lại, không giới thiệu ai, và trong một vùng chỉ vài chục người nuôi thì chuyện đó lan.

Năm điều dặn dưới đây quyết định phần lớn chuyện đó, và chúng miễn phí.

Một: chọn chỗ đặt TRƯỚC khi chở tổ về

Đây là điều quan trọng nhất và cũng là điều người mới hay bỏ qua nhất — họ mua tổ trước rồi về mới tính đặt ở đâu, và trong lúc tính thì tổ đứng tạm chỗ này vài hôm, chỗ kia vài hôm.

Với ong dú thì mỗi lần dời là một lần lực lượng đi kiếm ăn phải học lại đường bay, và số ong già không học kịp thì mất luôn. Đàn mới về vốn đã yếu.

Nên dặn ngay lúc họ hỏi mua, trước cả khi hẹn ngày lấy: về chọn hẳn một chỗ, rồi hãy tới lấy tổ.

Và nói luôn bốn tiêu chí: mát vào buổi chiều, khô ráo, không bị va chạm, và ngồi xuống nhìn xem có đường kiến đi ngang không. Cái thứ tư là cái họ chắc chắn không nghĩ tới.

Hai: chở về thì giữ thùng đúng chiều

Người mới không biết là trong thùng có bọng mật — những túi mềm đầy mật gắn vào vách bằng keo. Thùng nghiêng hoặc xóc mạnh thì bọng vỡ, mật chảy ngập vùng ấu trùng, và cả một lứa non chết ngạt.

Nhìn từ ngoài thùng vẫn nguyên, ong vẫn sống. Họ không biết gì cho tới khi đàn không lên nổi.

Dặn ba việc: đặt đúng chiều như khi nó đang ở, không lật nghiêng dù chỉ một đoạn; lót đệm dưới đáy; đi chậm ở đoạn đường xấu.

Và nếu mình là người bịt cửa tổ thì làm luôn cho đúng — chập tối hoặc rạng sáng khi ong đã về hết, bịt bằng lưới hoặc vải màn chứ không băng keo.

Ba: tuần đầu thì đừng làm gì cả

Đây là điều khó nhất với người mới vì bản năng ngược lại hoàn toàn.

Nói trước để họ khỏi hoảng: đàn mới về sẽ ra vào thưa trong vài ngày đầu, đó là bình thường — lực lượng đi kiếm ăn đang học lại đường ở nơi hoàn toàn lạ.

Không nói thì họ thấy vậy sẽ lo, rồi bắt đầu can thiệp: mở thùng xem có sao không, cho ăn thêm, dời sang chỗ khác cho mát hơn. Cả ba đều làm tình hình xấu đi.

Dặn gọn: tuần đầu chỉ làm hai việc — đứng ngoài nhìn cửa tổ vài phút mỗi ngày, và kiểm quanh chân kê xem có đường kiến không. Hết.

Bốn: cái ống ở cửa tổ — đừng cạy

Người mới nhìn thấy cục sáp nâu sẫm nhô ra ở cửa tổ, tưởng là rác bám vào, và cạy đi cho sạch.

Cạy xong là mở toang cửa nhà cho kiến. Cái ống đó là công trình phòng thủ của cả đàn — hẹp vừa đủ một hai con qua lọt, có lính đứng canh bên trong, chiều tối thì đàn bịt kín lại.

Đây là thứ chỉ cần nói một câu là họ nhớ cả đời, và không nói thì khả năng họ cạy khá cao.

Năm: không hứa sản lượng, nói con số thật

Người mới gần như luôn hỏi một tổ cho bao nhiêu mật một năm.

Trả lời thật: rất ít, và con số thay đổi theo đàn, theo vùng, theo mùa. Và nói thêm rằng năm đầu thì gần như không có gì để lấy — đàn cần trọn một năm để ổn định.

Nghe như tự làm khó mình, nhưng đây là chỗ phân biệt rõ nhất giữa người nuôi và người bán hàng. Người được hứa nhiều rồi hụt sau một năm sẽ thấy mình bị lừa; người được nói trước thì hài lòng với đúng cái họ nhận được.

Một câu nên nói thêm

"Có gì anh chị cứ nhắn em, đừng ngại."

Người mới sẽ gặp chuyện trong vài tháng đầu — đàn ra vào thưa mấy hôm, thấy kiến bò quanh thùng, không biết bao giờ lấy mật được. Trả lời họ không tốn gì ngoài vài phút, và đó chính là lúc quyết định họ nghĩ gì về mình.

Với nghề chạy bằng truyền miệng thì một người mua tổ rồi nuôi thành công là kết quả tốt nhất mà một lần bán có thể tạo ra — vì họ sẽ kể lại, và họ dẫn bạn bè tới xem vườn nhà họ.

Ngược lại, người bán biến mất sau khi nhận tiền thì khách cũng biến mất khỏi danh sách giới thiệu. Đây là cách mất khách âm thầm nhất vì không có xung đột nào cả.

Và một điều nên nói dù mất đơn

Nếu người mới muốn mua ba bốn tổ một lúc thì nên khuyên họ lấy một tổ thôi.

Lý do thật: người mới chưa biết phải nhìn cái gì nên nhiều tổ chỉ thành nhiều mối lo, và khi có chuyện thì không biết đó là bình thường hay bất thường. Nuôi một tổ qua trọn một năm dạy nhiều hơn ba tổ nuôi nửa mùa — và đàn khoẻ thì sau đó tự chia cho họ tổ thứ hai mà không tốn tiền.

Mất hai đơn hôm nay. Nhưng người đó nuôi được, quay lại, và kể cho người khác. Còn nếu bán ba tổ rồi cả ba cùng hỏng thì mất nhiều hơn thế.