Tách đàn để bán mà đàn mẹ vẫn mạnh: nhịp của đàn, không phải nhịp của mình

Người nuôi ong dú tới lúc có tổ dư để bán thì gặp một sức ép rất thật: người hỏi mua thì lúc nào cũng có, mà đàn thì chia theo nhịp của nó chứ không theo nhịp của mình.

Chỗ hỏng bắt đầu ở đây. Ép đàn chia nhiều hơn mức nó tự chia được thì có hàng sớm một mùa, và mất hàng nhiều mùa sau.

Đàn ong dú chia thế nào trong tự nhiên

Khác ong mật nhiều, và hiểu chỗ khác này thì mọi thứ còn lại dễ hơn.

Ong mật chia đàn bằng cách cả một nửa đàn cùng ong chúa cũ bay đi tìm chỗ mới — dứt khoát, xong trong một buổi. Ong dú thì không làm vậy. Nó mở rộng dần: một nhóm ong thợ tìm được hốc trống gần đó, bắt đầu mang sáp và keo sang xây, đi lại giữa hai nơi trong thời gian khá dài, rồi mới có chúa mới và tổ mới thành đàn độc lập.

Nghĩa là quá trình này chậm và có thể quan sát được. Và cũng có nghĩa là người nuôi can thiệp được — nhưng phải can thiệp đúng chỗ.

Dấu hiệu đàn đã sẵn sàng

Nhìn ba thứ, và nên có đủ cả ba:

Quân đông rõ rệt. Dòng ong ra vào dày, cửa tổ lúc nào cũng có ong đứng, và những lúc cao điểm thì phải chờ nhau để vào.

Bọng mật nhiều và căng. Đàn đang dư ăn chứ không cầm cự. Mở thùng thấy bọng mật chiếm chỗ đáng kể.

Tổ chật. Cấu trúc đã lấp gần hết khoang, và đàn bắt đầu xây ra những chỗ trước đó bỏ trống — sát nắp, sát vách.

Đủ ba thì đàn đang ở trạng thái mà trong tự nhiên nó sẽ tự tìm chỗ mở rộng. Lúc đó tách là đi theo nhịp của nó.

Thiếu, nhất là thiếu bọng mật, thì để thêm. Tách một đàn chưa dư ăn là chia cái chưa đủ cho một.

Cách tách ít hại nhất

Nguyên tắc: chia theo đường có sẵn, đừng cắt bừa vào khối tổ.

Cấu trúc tổ ong dú gắn với nhau bằng keo, và có những chỗ nối tự nhiên mỏng hơn — đó là chỗ nên tách. Cắt ngang qua giữa một cụm bọng mật hay giữa vùng ấu trùng thì vỡ nhiều, mật chảy ra ngập ô ấu trùng, và cả hai phần đều thiệt.

Phần đem sang thùng mới cần có đủ ba thứ: một mảng ấu trùng còn nguyên, vài bọng mật để có cái ăn trong lúc ổn định, và đủ quân đi theo. Thiếu ấu trùng thì đàn con không có lớp kế; thiếu mật thì nó phải đi kiếm ngay lúc còn ít quân.

Làm vào buổi sáng mát, làm nhanh, rồi đóng lại và để yên cả hai. Đừng mở ra kiểm tra trong những ngày sau — đó là lúc cả hai đàn đang gấp rút dựng lại mối keo.

Đặt đàn con ở đâu

Đây là chi tiết quyết định đàn con có đứng được không, và nhiều người làm sai vì tiện.

Đặt thùng con ngay cạnh thùng mẹ thì ong của đàn con — vốn đã quen đường về chỗ cũ — sẽ bay về tổ mẹ. Đàn con hụt quân đúng lúc cần quân nhất.

Đặt xa hẳn trong vườn thì đàn con buộc phải học đường mới, và giữ được quân. Nhưng xa quá lại thành một cú dời chỗ nữa với đàn vừa bị chia.

Cách nhiều người dùng: đặt đàn con ở vị trí khác hẳn về cảnh quan — khác hướng, khác độ cao, khác nền phía sau — dù khoảng cách không lớn. Ong dú định vị theo cảnh vật quanh tổ, nên cảnh khác là đủ để nó nhận ra đây là nhà mới.

Bao lâu thì đàn con bán được

Không tính bằng tuần mà nhìn bốn dấu hiệu: dòng ong ra vào liên tục có mang phấn về; ống sáp ở cửa dày dặn được sửa mỗi ngày; có bọng mật; và vùng ấu trùng có ô mới đang xây.

Đủ bốn mới bán. Đây chính là chỗ mà sức ép bán sớm cắn vào — và cũng là chỗ phân biệt người bán giữ được tiếng với người không.

Chuẩn bị thùng trước

Đàn không báo trước khi nó sẵn sàng. Không có thùng trống sẵn thì hoặc mất cơ hội hoặc phải nhét tạm vào thứ gì đó không hợp — và thùng tạm thường thành thùng chính vì ngại chuyển lần nữa.

Người nuôi có kinh nghiệm luôn có vài thùng trống đã để bay hết mùi, cùng kích thước với các thùng đang dùng. Đồng bộ kích thước ở đây có giá trị thật: nắp lắp lẫn được, và sau này đổi tầng qua lại được.

Một năm lấy được mấy tổ

Không có con số chung — phụ thuộc sức đàn, nguồn hoa quanh tổ và vùng khí hậu. Nhưng có một cách nghĩ dùng được: lấy theo nhịp của đàn thì bền, lấy theo nhu cầu bán thì không.

Đàn ép chia nhiều thì cả mẹ lẫn con đều yếu, và năm sau chia kém hẳn. Đàn để chia theo nhịp của nó thì mỗi năm mạnh thêm, và tổng số tổ sau ba năm nhiều hơn hẳn cách ép.

Đây là thứ khó nhất trong nghề bán tổ giống: từ chối một đơn hàng hôm nay để có nhiều đơn hơn trong ba năm tới.