Bán tổ giống ong dú: tổ thế nào thì đủ tuổi, và bán non hại ai

Người nuôi ong dú tới năm thứ hai thứ ba thì gặp cùng một chuyện: đàn chia, và trong tay có tổ dư. Bán được. Câu hỏi không phải bán hay không mà là bán lúc nào.

Và đây là chỗ có một sức ép rất thật kéo về hướng bán sớm: tách sớm thì đàn mẹ nhanh hồi, có hàng sớm, và người hỏi mua thì lúc nào cũng sẵn. Ba cái lợi đó đều có thật. Cái hại thì nằm ở chỗ khác và đến muộn hơn.

Tổ thế nào là đủ tuổi

Không tính bằng tuần mà nhìn bằng dấu hiệu. Bốn thứ, và cả bốn đều nhìn được mà không cần mở thùng nhiều:

Dòng ong ra vào liên tục vào buổi sáng nắng lên, có con mang phấn ở chân về. Đây là dấu hiệu quan trọng nhất — đàn có lực lượng đi kiếm ăn riêng của nó, không còn sống nhờ quán tính từ đàn mẹ.

Ống sáp ở cửa tổ dày dặn, gọn, được sửa mỗi ngày, có ong đứng canh bên trong. Đàn chưa đủ sức thì cửa còn nham nhở hoặc chưa có ống.

Có bọng mật. Không cần nhiều, nhưng phải có — đó là bằng chứng đàn đã dư ăn chứ không phải đang cầm cự.

Vùng ấu trùng có ô mới đang xây. Chỗ này phải mở thùng mới thấy, và nó chứng minh đàn đang đẻ chứ không chỉ đang tồn tại.

Đủ bốn thì bán được. Thiếu cái thứ tư mà ba cái kia mạnh thì vẫn nên để thêm — đàn chưa đẻ đều là đàn chưa đứng vững.

Bán non hại ai

Hại người mua, rõ nhất. Đàn non bị dời chỗ ngay trong giai đoạn yếu nhất đời nó. Về tới nhà mới lại phải học lại đường bay, lại mất thêm số ong già không học kịp. Nó không chết ngay, nó lay lắt — và người mua mới thì tưởng mình nuôi sai, loay hoay chỉnh chỗ đặt, chỉnh thức ăn, đọc hết bài này tới bài kia. Tới khi hiểu ra là do cái tổ ngay từ đầu thì đã mất nửa năm.

Hại đàn mẹ, ít ai nghĩ tới. Tách quá sớm nghĩa là lấy đi quân và cấu trúc khi đàn mẹ chưa dư. Đàn mẹ hồi chậm hơn, và mùa sau chia kém đi.

Hại chính người bán, và đây là cái đắt nhất. Nghề bán tổ giống ong dú gần như hoàn toàn chạy bằng truyền miệng — người mua tìm tới qua giới thiệu, qua hội nhóm trong vùng. Một đàn bán non mà chết sau ba tháng thì người mua đó không quay lại, và họ kể cho người khác. Trong một vùng mà số người nuôi ong dú chỉ vài chục thì cái tiếng lan rất nhanh.

Nói cách khác: bán non là đổi một lần bán lấy nhiều lần bán về sau.

Tách thế nào cho cả hai đàn cùng ổn

Nguyên tắc chung: tách khi đàn mẹ đang sung và còn cả mùa hoa dài phía trước, không tách vào đầu mùa mưa dài hay lúc vùng đang hết hoa.

Đàn mẹ phải đủ mạnh để mất một phần mà vẫn đứng được — nhìn đúng bốn dấu hiệu ở trên, nhưng ở mức đậm hơn.

Và sau khi tách thì để yên cả hai. Người mới hay mở ra xem cho yên tâm, mà mỗi lần mở là một lần phá các mối keo mà cả hai đàn đang phải gấp rút dựng lại.

Thời gian để đàn con đạt bốn dấu hiệu thì tuỳ vùng, tuỳ sức đàn mẹ, tuỳ mùa. Không có con số chung, và người bán có nghề thì nhìn đàn chứ không nhìn lịch.

Bán thế nào cho người mua tin

Cho mở thùng. Đây là điều kiện tối thiểu, và người bán tử tế không ngại — ong dú không đốt được, mở nắp không nguy hiểm. Viện lý do "mở ra là đàn bỏ đi" để từ chối cho xem là không đúng, và người mua có hiểu biết sẽ nhận ra ngay.

Nói trước phần không đẹp. Tổ này mới tách nên để thêm ít lâu nữa hãy lấy; đàn này năm nay mật ít vì vườn kế bên phun thuốc; anh mới nuôi thì đừng lấy ba tổ một lúc, lấy một tổ thôi. Nghe như tự làm khó mình, nhưng đây chính là thứ phân biệt người nuôi với người bán hàng — và người mua nhớ rất lâu.

Dẫn khách ra vườn. Cho thấy cả dãy thùng, có thùng cũ thùng mới, có kệ đã mòn dấu chân thùng. Đó là bằng chứng mình là người nuôi thật chứ không phải người gom hàng từ nơi khác về bán lại — và người mua có kinh nghiệm biết nhìn đúng chỗ đó.

Bán kèm thùng hay không

Phần lớn bán kèm, và đó là lựa chọn hợp lý: đàn đã quen chính cái thùng đó, không phải chuyển, người mua chở về là đặt xuống được luôn.

Nhưng nếu bán kèm thì đừng kèm thùng ẩu. Người mua thường chỉ nhìn đàn mà không kiểm thùng, và vài mùa sau khi thùng cong nắp hoặc mốc thì họ sẽ nhớ là mua của mình. Thùng vách dày, nắp có gờ, mặt trong để mộc — ba thứ đó không đội giá lên nhiều mà giữ được khách.

Trường hợp không kèm thùng là khi khách đã tự đóng sẵn. Lúc đó nên hỏi trước kích thước thùng của họ, vì thùng quá rộng so với đàn là một trong những lý do đàn mới về không lên nổi — và cuối cùng người bị trách vẫn là người bán tổ.