Cuốn sổ rẻ nhất mà người bán nào cũng nên có

Không phải sổ kế toán, không phải phần mềm. Một cuốn vở học sinh và một cây bút — nhưng nó trả lời được những câu mà trí nhớ không trả lời nổi sau hai mùa.

Bốn câu mà trí nhớ chịu thua

«Tổ này tách bao lâu rồi?» Khách nào cũng hỏi, và đây là câu quan trọng nhất trong cả cuộc mua bán. Nhớ nhầm một lần là mất uy tín — mà sau bốn năm lần tách thì chắc chắn sẽ nhầm.

«Năm ngoái tôi bán cho anh giá bao nhiêu?» Khách cũ nhớ, mình thì không. Trả lời sai là hoặc tự thiệt, hoặc mang tiếng tăng giá tuỳ tiện.

«Đàn nào trong vườn là đàn tốt bền?» Không ghi thì mình nhớ đàn nào gần đây tốt, chứ không nhớ đàn nào tốt qua nhiều mùa — mà cái thứ hai mới là cái đáng giữ làm giống.

«Một tổ của mình thật ra tốn bao nhiêu?» Đây là câu quyết định giá bán, và không ai trả lời được bằng ước lượng.

Bốn cột là đủ

Đừng làm phức tạp — sổ phức tạp thì hai tuần là bỏ. Bốn thứ:

Sổ đàn. Mỗi thùng một dòng: đánh số thùng, ngày tách, tách từ thùng nào. Rồi mỗi lần đi quanh vườn thì ghi thêm một chữ: đông, bình thường, hay thưa.

Đánh số thùng bằng thứ nhìn thấy được — viết lên nắp, hoặc buộc dây màu. Không đánh số thì cả sổ vô dụng.

Sổ bán. Ngày, bán tổ nào, cho ai, số điện thoại, giá. Một dòng.

Sổ thu. Ngày thu, thùng nào, được bao nhiêu mật hoặc keo. Ghi cả những thùng không cho gì — chính phần đó làm con số trung bình trở nên thật.

Sổ chi. Gỗ, thùng mua, tổ giống mua vào, xăng xe đi giao. Khoản nào cũng ghi, kể cả nhỏ.

Cột mà ai cũng quên: công của mình

Đây là lý do phần lớn người mới tính sai giá thành.

Họ cộng tiền gỗ với tiền tổ giống ban đầu, ra một con số nhỏ, rồi tưởng mình lãi nhiều. Ba khoản lớn nhất thì không có hoá đơn nên bị bỏ quên: thời gian tới khi có tổ bán được đầu tiên, những đàn đã mất dọc đường, và công của chính mình.

Cách ghi công đơn giản nhất: mỗi lần làm gì với vườn ong thì gạch một vạch và ghi số giờ. Không cần quy ra tiền ngay — cuối năm cộng lại rồi tự quyết định giờ công của mình đáng bao nhiêu.

Con số đó thường làm người ta giật mình, và đó chính là tác dụng của nó.

Việc có ích nhất mà cuốn sổ làm được

Không phải tính tiền, mà là gọi lại cho khách cũ.

Có số điện thoại và ngày bán trong sổ thì mỗi năm mở ra một lần, nhắn hỏi thăm đàn của họ thế nào. Việc đó mất vài phút và nó làm được hai chuyện: khách thấy mình nhớ họ, và mình biết tổ mình bán ra sống thế nào.

Chuyện thứ hai quan trọng hơn người ta tưởng — nếu nhiều tổ bán ra cùng gặp một vấn đề thì đó là thông tin về chính cách nuôi của mình.

Ba cái sai khi ghi sổ

Ghi quá chi tiết. Làm bảng biểu đầy cột rồi bỏ sau hai tuần. Thà ghi bốn thứ mà ghi đều còn hơn hai mươi thứ ghi một tháng.

Ghi vào điện thoại rồi không tìm lại được. Ghi rải rác trong ghi chú, tin nhắn, ảnh chụp — tới lúc cần thì không biết ở đâu. Một cuốn sổ để một chỗ cố định lại hơn.

Chỉ ghi cái tốt. Đàn mất thì ngại ghi, mẻ mật hỏng thì bỏ qua. Nhưng đó đúng là phần cần nhất — vì giá thành thật phải gồm cả những đàn đã mất.