Khách mua tổ về để nhân đàn bán lại: bán hay không

Sớm muộn cũng gặp: khách nói thẳng là mua về để nhân đàn rồi bán lại. Phản xạ đầu tiên của nhiều người bán là ngại — tự tay tạo ra người cạnh tranh với mình.

Nhưng cân nhắc kỹ thì lý do để ngại mỏng hơn người ta tưởng.

Ba lý do ngại, và cả ba đều yếu

«Họ sẽ giành khách của mình.» Trong thực tế thì cầu đang lớn hơn cung ở phần lớn vùng — người muốn bắt đầu nuôi thì nhiều mà nguồn tổ thì phụ thuộc việc tách đàn, không sản xuất ra được theo ý muốn.

Thêm một người nuôi trong xã thường không làm mình mất khách. Cái làm mất khách là bán tổ non hoặc tổ đuối.

«Họ sẽ phá giá.» Rủi ro này có thật, nhưng nguyên nhân gần như luôn là người mới tính thiếu giá thành chứ không phải cố ý. Họ cộng tiền gỗ với tiền tổ giống, ra con số nhỏ, và tưởng mình lãi nhiều.

Ba khoản lớn nhất thì không có hoá đơn: thời gian tới khi có tổ bán được đầu tiên, những đàn đã mất, và công của chính mình.

Và đây là điểm mấu chốt: mình là người ở vị trí tốt nhất để chỉ cho họ ba khoản đó. Bán rồi nói luôn còn hơn để họ tự mò và đặt giá sai.

«Họ sẽ nói xấu tổ của mình để bán hàng của họ.» Người làm vậy thì sớm muộn cũng lộ, và trong một vùng nhỏ thì tiếng đó lan nhanh hơn tiếng tốt.

Lý do nên bán

Vùng đông người nuôi thì thị trường lớn hơn. Nghe ngược đời nhưng đúng: nơi có nhiều người nuôi thì nhiều người biết tới nghề, nhiều người hỏi mua, và có cả chỗ để trao đổi kinh nghiệm.

Vùng chỉ có một người nuôi thì người đó phải tự giải thích với từng khách từ đầu.

Đàn giống của mình lan ra là một dạng uy tín. Vài năm sau, khi người ta hỏi «tổ này gốc ở đâu», câu trả lời là tên mình.

Người nuôi khác là khách của mình theo cách khác. Họ mua thùng, mua dụng cụ, trao đổi tổ khi cần máu mới cho đàn, và giới thiệu khách sang khi họ hết hàng.

Bán thì nên nói thêm gì

Đây mới là phần quyết định chuyện này thành tốt hay xấu cho cả vùng.

Nói thẳng ba khoản giá thành không có hoá đơn. Thời gian, đàn đã mất, và công của chính họ. Phần lớn người nghe xong thì tự điều chỉnh, vì không ai muốn làm không công.

Nói bao lâu mới có tổ bán được. Người mới thường hình dung ngắn hơn thực tế nhiều. Nói trước thì họ không sốt ruột tách ép — mà tách ép là cái sai đắt nhất, hỏng cả mẹ lẫn con.

Nói rõ tổ mình bán là tổ nào và tuổi bao nhiêu. Họ sẽ dùng nó làm chuẩn cho những gì họ bán về sau.

Mời họ quay lại hỏi. Người nuôi mới mà có chỗ hỏi thì ít mất đàn hơn, và ít mất đàn thì vùng có thêm một người nuôi bền chứ không phải một người bỏ nghề sau hai năm.

Khi nào thì nên từ chối

Có hai trường hợp, và cả hai đều không phải vì cạnh tranh:

Họ định mua rồi bán lại ngay, không nuôi. Tức là gom hàng. Tổ qua thêm một chuyến chở và một tay nữa thì yếu đi, mà người mua cuối thì không biết. Uy tín của đàn giống mình đi theo nó.

Cách nhận ra: họ không hỏi gì về cách nuôi, chỉ hỏi số lượng và giá.

Họ chưa có chỗ đặt và không định chuẩn bị. Bán cho người sẽ đặt tạm rồi tính sau là bán một đàn đi vào chỗ hỏng.

Trường hợp này thì không phải từ chối hẳn — chỉ cần nói họ chuẩn bị chỗ trước rồi quay lại.