Nên bán tổ nào và giữ tổ nào lại

Phản xạ đầu tiên là bán tổ mạnh nhất, vì nó được giá và khách ưng ngay. Làm vậy vài mùa thì cả vườn chỉ còn những đàn trung bình — và không ai nhận ra chuyện đó đang xảy ra vì nó diễn ra chậm.

Ba nhóm trong vườn

Trước khi quyết bán cái nào thì phải phân loại được. Nhìn qua vài mùa thì mỗi vườn đều tách ra ba nhóm:

Nhóm đầu đàn. Ra vào đông, lên nhanh, qua mùa xấu vẫn giữ được sức, tách ra thì cả mẹ lẫn con đều khoẻ. Số này ít, thường chỉ vài tổ.

Nhóm giữa. Bình thường, sống tốt, lên đều nhưng không nổi bật. Đây là phần đông của vườn.

Nhóm đuối. Lúc nào cũng thưa quân, mùa xấu là suy, tách ra thì cả hai bên đều yếu.

Bán nhóm nào

Bán nhóm giữa. Đây là câu trả lời, và nó đúng vì ba lý do.

Nhóm giữa là đàn tốt thật với người mua — người mới nuôi cần một đàn ổn định, không cần đàn xuất sắc. Bán đúng cái họ cần.

Giữ nhóm đầu đàn lại thì vườn mình còn nguồn để tách tiếp. Tổ mạnh mới tách được mà không hại, nên chúng là cỗ máy của cả vườn, không phải hàng hoá.

Và nhóm đuối thì không nên bán. Phần này nói riêng ở dưới.

Nhóm đuối: đừng bán, và đừng giữ mãi

Bán một đàn đuối cho người mới là chuyện tệ nhất trong nghề này, vì người mới không biết để nhận ra. Đàn lụi dần, họ nghĩ mình nuôi sai, và rất có thể họ bỏ nghề luôn.

Mất một người nuôi mới là mất nhiều hơn một lần bán — trong một xã thì đó cũng là mất cả những người họ kể lại.

Nhưng giữ mãi một đàn đuối cũng không đúng. Nó chiếm một cái thùng, chiếm một chỗ đặt, và chia nguồn hoa với những đàn khác.

Hai hướng xử lý hợp lý: tìm ra vì sao nó đuối trước đã — nhiều khi không phải tại đàn mà tại chỗ đặt, nắng chiều, hay kiến. Dời chỗ rồi theo dõi một mùa. Nếu vẫn vậy thì nhập nó vào một đàn khác thay vì cố nuôi riêng — nhưng đây là việc cần người có kinh nghiệm hướng dẫn lần đầu.

Làm sao biết tổ nào thuộc nhóm nào

Không đoán được bằng trí nhớ — phải ghi chép, và ghi thứ đơn giản thôi.

Mỗi lần đi quanh vườn, ghi cho từng thùng: hôm nay ra vào đông hay thưa so với các thùng khác. Mỗi lần thu mật hay thu keo, ghi thùng nào được bao nhiêu. Mỗi lần tách, ghi tách từ thùng nào.

Sau một hai năm thì bảng đó tự nói. Không có nó thì mình nhớ đàn nào gần đây tốt, chứ không nhớ đàn nào tốt bền — mà bền mới là cái đáng giữ.

Cái hay bị nhầm là đàn tốt

Tổ to không bằng tổ mạnh. Một tổ đã lâu năm thì khối tổ bên trong lớn, nhưng quân có thể không đông. Nhìn nhịp ra vào đáng tin hơn nhìn kích thước.

Đàn đang ở chỗ tốt không phải đàn tốt. Một tổ đặt dưới tán cây, gần vườn tạp nhiều hoa, thì đàn nào cũng lên. Muốn biết đàn có thật sự khoẻ thì phải so với những đàn cùng điều kiện — hoặc quan sát nó qua một mùa xấu.

Mùa xấu chính là lúc phân loại rõ nhất. Đàn qua được mùa hạn hoặc mùa mưa dài mà vẫn giữ sức thì đó là đàn đáng giữ lại làm giống.